23 stycznia 1920 roku Koronowo wróciło do Polski

Obchodzimy 106. rocznicę wkroczenia oddziałów Wojska Polskiego do Koronowa i przejęcia przez nie władzy wojskowej. Po blisko 150 latach zaborów Pomorze i Kujawy Zachodnie wróciły do Polski.

Proces przejmowania władzy przez wojska Frontu Wielkopolskiego, dowodzonego przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego Polaków, miał uroczysty i podniosły charakter. O atmosferze wtedy panującej mówi dr Katarzyna Maniewska z Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy:

- Przejmowanie władzy przez Polaków miało bardzo uroczysty przebieg i radosny charakter. Mieszkańcy dekorowali przestrzeń publiczną eksponując polskie symbole narodowe; ulice place i budynki zdobione były flagami, barwami biało-czerwonymi i girlandami z gałązek świerkowych. W większych miejscowościach już po wkroczeniu wojsk polskich miał miejsce uroczysty przyjazd dowódcy Frontu Wielkopolskiego – generała Józefa Dowbor-Muśnickiego; msza święta i defilada, które stawały się wielką manifestacją wolności i polskości.

Nie inaczej było w Koronowie, o czym pisał „Dziennik Bydgoski”:

„Od samego rana zdążały do miasta z okolicy tłumy ludu polskiego, towarzystwa ze sztandarami i banderie konne, które w swych oryginalnych czapkach z orzełkiem i szarfach narodowych malowniczy przedstawiały widok. Około godziny 10.00 tłumy wiernego ludu polskiego zgromadziły się w pięknie przystrojonym kościele poklasztornym. 9…) Po nabożeństwie ruszyły masy ludu w uroczystym pochodzie z orkiestrą 6. pułku strzelców na czele ku ratuszowi, gdzie na balkonie  zajęli miejsca przedstawiciele władz cywilnych i wojskowych”.

Jak doszło do tych radosnych wydarzeń?

11 listopada 1918 r. Ententa i Republika Niemiecka zawarły rozejm w Compiègne kończący I wojnę światową. Józef Piłsudski wrócił do Warszawy z internowania w Niemczech i został naczelnikiem państwa. 11 listopada 1918 r. stał się symboliczną datą odzyskania przez Polskę niepodległości. Kujawy Wschodnie i Ziemia Dobrzyńska wróciły do Macierzy w listopadzie 1918 r. W 1920 r. na krótko zajęły je wojska bolszewickie, ale część Pomorza i Kujaw jeszcze ponad rok pozostawała poza granicami państwa.

Po wybuchu powstania wielkopolskiego na przełomie 1918 i 1919 r. Polacy opanowali Wielkopolskę, a także Pałuki (Szubin, Kcynia, Żnin) oraz część Kujaw Zachodnich (Inowrocław, Kruszwica, Strzelno). 28 czerwca 1919 r. podpisany został traktat wersalski kończący konferencję pokojową w Paryżu. Na jego mocy Pomorze i Kujawy Zachodnie miały zostać przyłączone do Polski. Niemcy ratyfikowały traktat dopiero 10 stycznia 1920 r. Tydzień później rozpoczął się proces powrotu tych ziem do Polski. Trwał on do 10 lutego. Ostateczny kształt granic północnych II Rzeczypospolitej został ustalony w 1924 r.

Opracował Jarosław Jakubowski

Tekst, zdjęcia i ilustracje na podstawie: Kamila Churska-Wołoszczak, Barbara Męczykowska „Należy stworzyć niepodległe państwo polskie (…) z wolnym dostępem do morza”. Powrót Pomorza i Kujaw do Polski 1918-1920, Instytut Pamięci Narodowej, Gdańsk-Bydgoszcz 2020

Mapa Polski według traktatu wersalskiego. (Biblioteka Narodowa)