23 stycznia 1920 roku Więcbork wrócił do Polski

Obchodzimy 106. rocznicę wkroczenia oddziałów Wojska Polskiego do Więcborka i przejęcia przez nie władzy wojskowej. Po blisko 150 latach zaborów Pomorze i Kujawy Zachodnie wróciły do Polski.

Proces przejmowania władzy przez Polaków miał uroczysty i podniosły charakter. Na centralnym placu miasta udekorowanym odświętnie w biało-czerwone barwy następowało oficjalne przekazanie zwierzchnictwa cywilnego oraz wkroczenie wojsk polskich Frontu Wielkopolskiego, dowodzonego przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. Towarzyszyły temu uroczystości religijne. Przejęcie władzy cywilnej koordynowały lokalne rady ludowe i upoważnieni do tego komisarze generalni. Porządku i bezpieczeństwa mieszkańców w trakcie całej operacji strzegły jednostki straży obywatelskiej oraz policji pomocniczej.

O atmosferze wtedy panującej mówi dr Katarzyna Maniewska z Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy:

- Przejmowanie władzy przez Polaków miało bardzo uroczysty przebieg i radosny charakter. Mieszkańcy dekorowali przestrzeń publiczną eksponując polskie symbole narodowe; ulice place i budynki zdobione były flagami, barwami biało-czerwonymi i girlandami z gałązek świerkowych. W większych miejscowościach już po wkroczeniu wojsk polskich miał miejsce uroczysty przyjazd dowódcy Frontu Wielkopolskiego – generała Józefa Dowbor-Muśnickiego; msza święta i defilada, które stawały się wielką manifestacją wolności i polskości.

Jak doszło do tych radosnych wydarzeń?

11 listopada 1918 r. Ententa i Republika Niemiecka zawarły rozejm w Compiègne kończący I wojnę światową. Józef Piłsudski wrócił do Warszawy z internowania w Niemczech i został naczelnikiem państwa. 11 listopada 1918 r. stał się symboliczną datą odzyskania przez Polskę niepodległości. Kujawy Wschodnie i Ziemia Dobrzyńska wróciły do Macierzy w listopadzie 1918 r. W 1920 r. na krótko zajęły je wojska bolszewickie, ale część Pomorza i Kujaw jeszcze ponad rok pozostawała poza granicami państwa.

Po wybuchu powstania wielkopolskiego na przełomie 1918 i 1919 r. Polacy opanowali Wielkopolskę, a także Pałuki (Szubin, Kcynia, Żnin) oraz część Kujaw Zachodnich (Inowrocław, Kruszwica, Strzelno). 28 czerwca 1919 r. podpisany został traktat wersalski kończący konferencję pokojową w Paryżu. Na jego mocy Pomorze i Kujawy Zachodnie miały zostać przyłączone do Polski. Niemcy ratyfikowały traktat dopiero 10 stycznia 1920 r. Tydzień później rozpoczął się proces powrotu tych ziem do Polski. Trwał on do 10 lutego. Ostateczny kształt granic północnych II Rzeczypospolitej został ustalony w 1924 r.

Opracował Jarosław Jakubowski

Tekst, zdjęcia i ilustracje na podstawie: Kamila Churska-Wołoszczak, Barbara Męczykowska „Należy stworzyć niepodległe państwo polskie (…) z wolnym dostępem do morza”. Powrót Pomorza i Kujaw do Polski 1918-1920, Instytut Pamięci Narodowej, Gdańsk-Bydgoszcz 2020

Dowódca Frontu Wielkopolskiego gen. Józef Dowbor-Muśnicki. (Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Mapa Polski według traktatu wersalskiego. (Biblioteka Narodowa)

Serdecznie zapraszamy do udziału w uroczystych obchodach 106. rocznicy Powrotu Więcborka do Macierzy, które odbędą się 25 stycznia 2026 roku o godzinie 10:00 na Placu Jana Pawła II w Więcborku, przy Pomniku Orła Białego.

Uroczystości będą okazją do wspólnego upamiętnienia wydarzeń, które na trwałe zapisały się w historii naszego miasta oraz do oddania hołdu tym, którzy przyczynili się do powrotu Więcborka do granic Rzeczypospolitej Polskiej.

Program uroczystości:

• Data: 25 stycznia 2026 roku
• godz. 10:30 – uroczystości na Placu Jana Pawła II
• godz. 10:40 – złożenie kwiatów pod pomnikiem
• godz. 11:00 – Msza Św. w intencji Ojczyzny